Prof.Dr.Kenan ÇELİK

Kişisel Web Sayfası

FINDIKLIKDA SERBEST PİYASA OLUR MU?

Anasayfa » ESKİ KÖŞE YAZILARIM » FINDIKLIKDA SERBEST PİYASA OLUR MU?
share on facebook  tweet  share on google  print  

FINDIKLIKDA SERBEST PİYASA OLUR MU?

"ESKİ KÖŞE YAZILARIM" için, toplam 1 sonuç arasından 1 - 1 arası sonuçlar

kenancelik@kenancelik.com

FINDIKLIK SERBEST PİYASA OLUR MU?

Kenan ÇELİK

 

Her yıl bugünlerde fındıkla ilgili çok şey yazılır, çok şey söylenir. Son yıllarda sonuç değişmez. Bu yıl ise durum daha farklı. Çünkü, radikal bazı değişikliler yapıldı hükümet tarafından.

 

Hükümetin aldığı fındıkla ilgili son kararları yorumluyorum kafamda. İşin içinden çıkılacak gibi değil. Madalyona ne taraftan bakıldığı çok önemli. Ve alınan kararların nasıl uygulanacağı, ne kadar uygulanacağı, sonuçlarının ne olacağı belli değil. Bundan önce de fındıkla ilgili çok kararlar alındı. O kararlar açıklanırken de, eşi benzeri görülmemiş, mükemmel olarak lanse edildiler. Sonuç, fındık üretenler gittikçe fakirleşiyor, hayat standartları düşüyor. Ben çocukluk yıllarından bilirim, iki ton fındığı olan bir aile bir yıllık geçimini garanti ediyordu, hatta tasarruf da ediyordu.

 

Değişmeyen başı şeyler de var. Fındık fiyatlarını geçmişten günümüze tüm partilerin oy kaynağı olarak görmekte. Halen de öyle. Ama geçen seçimlerde, fındık üreticileri oyunun değerini bilemedi.

 

Değişmeyen başka bir şey de, fındık alan tüccarların yine geçmişten günümüze zengin olmaları. Evleri katları, yatları, son yıllarda da lüks jeeplerinin olmasıdır. Bir de, sözde fındık üreticilerini korumak üzere hareket ettiklerini söyleyenler değişmedi. Onlar ve ekibindeki yönetim kurulu üyeleri, fındık krizde olduğu zamanlarda bile maaşlarını dolu dolu alıyorlar. Lüks makam otomobillerine biniyorlar.

 

Son yılda da fındık konseyi. Toplanıyorlar. Birilerine kızıyorlar. Toplu halde resim çekiyorlar, gazetelerde yayınlıyorlar. Bunlar kendi çıkarlarını elbette savunacaklar. Fındık tüccarlarına niye kendi çıkarını savunuyorsun diyemezsin ki.

 

Hükümet tarafından alınan son kararlar, dönüm başına 150 TL, TMO fındık almayacak, serbest piyasa şartlarında fiyat oluşacak gibi kararlar. Doğru mu yanlış mı?

 

Benzer uygulama İtalya’da da yapılıyor. Üreticiye kilo başına 50 cent veriliyor. Aşağı yukarı bizimki ile aynı. Yani dönüm başına 150 TL verilirse ve bir dönümde 150 kilo fındık olursa, kilo başına yaklaşık bir lira demek. Ama her yerde ve her yılda, bir dönüm fındıklıktan 150 kilo fındık elde edilemiyor.

 

Devletten desteği alan üretici, fındığını serbest piyasa şartlarında satacak deniliyor. Ama şu anda fındık piyasasında serbest piyasa şartları yok. Serbest piyasa şartlarından söz edenler bu şartları biliyor mu?

 

a) Piyasaya giriş çıkış serbest olacak: Herkes piyasaya fındık alıcısı olarak girebiliyor mu? Girse bile aldığı fındığı işleme veya ihraç etme yeteneğine sahip mi? Fındığı alıp parasını ödeyecek finansman gücüne sahip mi? Hayır. O halde fındık alımı belirli tüccarların elinde kalacak. Bu uygulama devam ettikçe, fındık alan tüccarlar aralarında gizli veya açık anlaşmalarla fındık fiyatlarını yükseltmeyecek. Yani alıcı karteli oluşacaktır. Devletin bunu kıracak tedbirleri var mı? Üreticilerin piyasadan çıkması, yani fındığını satmaması mümkün mü? Hayır. Fındığını satmak zorunda. Birincisi fındık üreticisi sadakaya muhtaç, az da olsa bir para alarak hayatını sürdürmek zorunda. İkincisi, fındık dayanıksız bir ürün. Üretici tarafından uzun süre stoklanması mümkün değil. Çürür, kararır, fare yer. Fındığını saklamak için uygun iklimlendirmesi olan bir depo açması da söz konusu değil. Böyle bir depo kurmak için üreticilerin hem finansal gücü yok, hem de rantabl değil.

 

b)Piyasada fındığını satmak isteyenler ile almak isteyenler bir birini etkileyemeyecek kadar çok sayıda olmalı: Biz buna atomisite kuralı deriz. Fındık üreticisi ve satıcısı çok sayıda. Birbirlerini de etkileyemiyorlar, yani şu fiyattan aşağıya satmıyoruz diyecek bir örgütlenmeye sahip değiller. Ama alıcılar, az sayıda, birbirini etkileyebilirler, aralarında kartel oluşturarak, alıcı tekeli haline gelebilirler ve istedikleri fiyattan fındığı alırlar.

 

c)Piyasa hakkında tam bilgi sahibi olmak: Fındığı alan tüccarların, özellikle de büyüklerinin fındık piyasası hakkında bilgileri var, hatta piyasayı ve devletin alacağı kararları etkileyebiliyorlar. Ya üreticilerin fındık piyasası hakkında bilgisi var mı? Hayır. En okumuş ve okuyan fındık üreticilerinden biri benim. Alınan kararları televizyondan dinledim.

 

d)Serbest piyasa ekonomisinin son şartı da, malın homojen olması, yani birbirinin tıpa tıp aynı olması. Bir bunu tutturduk yaklaşık olarak.

 

Sonuç olarak, değişen bir şey yok. Fındık üreticisi gittikçe fakirleşecek. Fındık tüccarları azalarak da olsa kazanmaya devam edecek. Fındık üreticisine verilen teşvik kadar fındık fiyatları aşağıya düşecek. Fındık tüccarları için 5 liradan alıp 6 liradan zorla satmaktansa, 2,5 liradan alıp 4 liradan kolayca satmak daha karlıdır. Onlar da bunu yapacak. Ben de fındık tüccarı olsam öyle yaparım.

 

Fındık piyasasındaki pasta, zavallı fındık üreticilerine bırakılamayacak kadar büyük. Şu anda serbest piyasa şartları fındık piyasasında geçerli değil. Yakın gelecekte de olmayacak. Fındık üreticileri ile fındık tüccarları arasında orantısız güç kullanımı olacak. Hükümet doğru kararlar aldı ama çok yanlış zamanda.

 

Bir zamanlar semerciler de, kalaycılar da çok kazanıyordu. Çağın şartlarına göre gittikçe kazançları azaldı, azaldı, şimdi de yok oldular. Sıra fındıklık da.

 
Kaynak : İlkhaber Gazetesi, 23 Temmuz 2009, Perşembe
Tür : Ekonomi Tarih : 23.07.2009
[ Tüm yazılara ulaşmak için burayı tıklayınız. ]

facebook  googleplus  Twitter  Delicious  Digg this